गणतन्त्र दिवस

 गणतन्त्र दिवस: नेपालको गौरवमय इतिहास र वर्तमान

परिचय:

गणतन्त्र दिवस नेपालको इतिहासमा एक महत्वपूर्ण दिन हो। यो हरेक वर्ष जेठ १५ गते मनाइन्छ। यस दिन नेपालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भएको थियो। यो दिवस नेपाली जनताको त्याग, बलिदान र लामो संघर्षको प्रतीक हो। गणतन्त्र दिवसले हामीलाई राष्ट्रिय एकता, सार्वभौमिकता र जनताको सर्वोच्चताको महत्वलाई स्मरण गराउँछ।

गणतन्त्र दिवसको पृष्ठभूमि:

नेपालमा गणतन्त्र स्थापना हुनुअघि लामो समयसम्म राजतन्त्र कायम थियो। विभिन्न कालखण्डमा भएका जनआन्दोलन र राजनीतिक संघर्षहरूले अन्ततः २०६३ साल जेठ १५ गते राजतन्त्रको अन्त्य गरी गणतन्त्र स्थापना गर्न सफल भए। विशेषगरी जनआन्दोलन २०६२/६३ को जगमा भएको निर्वाचनबाट गठित संविधानसभाको पहिलो बैठकले २०६५ जेठ १५ गते नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो। २३८ वर्ष लामो शाह वंश राजपरम्पराको अन्त्यको घोषणा भएको उक्त दिनलाई प्रत्येक वर्ष गणतन्त्र दिवसका रूपमा मनाउन थालिएको छ। जनताको व्यापक सहभागिता र राजनीतिक दलहरूको सहमतिले नयाँ युगको सुरुवात गर्यो।

गणतन्त्र दिवस कसरी मनाइन्छ?

गणतन्त्र दिवस नेपालभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी भव्यताका साथ मनाइन्छ। यस दिन सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाहरूले विभिन्न समारोह, ¥याली, गोष्ठी र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गर्दछन्। राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री र अन्य उच्चपदस्थ व्यक्तिहरूले राष्ट्रको नाममा सम्बोधन गर्छन्।

 * काठमाडौंमा विशेष समारोह: काठमाडौंको टुँडिखेलमा मुख्य औपचारिक समारोह आयोजना गरिन्छ, जहाँ नेपाली सेना, प्रहरी र विभिन्न सांस्कृतिक समूहहरूले परेड र प्रस्तुति दिन्छन्।

 * राष्ट्रिय झण्डा উত্তোলন: देशभर सरकारी कार्यालय, विद्यालय र सार्वजनिक स्थलहरूमा राष्ट्रिय झण्डा फहराइन्छ।

 * शहीदहरूको सम्झना: गणतन्त्र स्थापनाका लागि आफ्नो जीवन बलिदान गर्ने शहीदहरूको सम्झना गरिन्छ र उनीहरूलाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गरिन्छ।

 * सांस्कृतिक कार्यक्रम: देशका विभिन्न भागमा स्थानीय संस्कृति झल्कने नाचगान र अन्य मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ।

 * विकासका गतिविधिहरूको उद्घाटन: कतिपय स्थानमा यस अवसरमा नयाँ विकास योजनाहरूको उद्घाटन र शिलान्यास पनि गरिन्छ।

 * सामाजिक सेवाका कार्य: विभिन्न संघसंस्थाहरूले रक्तदान, निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर जस्ता सामाजिक सेवाका कार्यहरू पनि आयोजना गर्दछन्।

गणतन्त्र दिवस किन मनाइन्छ? यसको तात्पर्य के हो?

गणतन्त्र दिवस मनाउनुको मुख्य उद्देश्य गणतन्त्र स्थापनाको ऐतिहासिक महत्वलाई स्मरण गर्नु र यसको मूल्यमान्यतालाई अक्षुण्ण राख्नु हो। यसका अन्य महत्वपूर्ण तात्पर्यहरू निम्न छन्:

 * जनताको सर्वोच्चताको सम्मान: गणतन्त्रले जनतालाई देशको शासन व्यवस्थाको केन्द्रमा स्थापित गर्दछ। यो दिवस जनताको अधिकार र सार्वभौमिकताको सम्मान गर्ने दिन हो।

 * राष्ट्रिय एकता र पहिचानको प्रवर्द्धन: गणतन्त्रले सबै जातजाति, भाषाभाषी र क्षेत्रका नेपालीलाई समान अवसर प्रदान गर्दछ। यो दिवस राष्ट्रिय एकता र नेपाली पहिचानलाई थप बलियो बनाउने अवसर हो।

 * लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यताको जगेर्ना: गणतन्त्रले लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली, मानव अधिकार, विधिको शासन र सामाजिक न्याय जस्ता मूल्यमान्यताहरूलाई स्थापित गर्दछ। यो दिवस यी मूल्यमान्यताहरूको रक्षा र प्रवर्द्धन गर्ने प्रेरणा दिन्छ।

 * बलिदानको स्मरण: गणतन्त्र स्थापनाका लागि आफ्नो जीवन अर्पण गर्ने शहीदहरूको त्याग र बलिदानलाई स्मरण गर्दै उनीहरूलाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्नु यस दिवसको महत्वपूर्ण पक्ष हो।

 * भावी पुस्तालाई प्रेरणा: यो दिवसले भावी पुस्तालाई लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता र राष्ट्रिय गौरवको महत्व बुझ्न र यसको रक्षा गर्न प्रेरित गर्दछ।

निष्कर्ष:

गणतन्त्र दिवस केवल एक औपचारिक पर्व मात्र नभई यो नेपाली जनताको आत्मसम्मान, स्वतन्त्रता र लोकतान्त्रिक आकांक्षाको प्रतीक हो। यस दिन हामीले प्राप्त गरेको उपलब्धिहरूलाई स्मरण गर्दै अझ समृद्ध र न्यायपूर्ण नेपाल निर्माणको लागि एकजुट भएर अगाडि बढ्ने संकल्प गर्नुपर्दछ। गणतन्त्रको संस्थागत विकास र यसका मूल्यमान्यताको संरक्षण गर्नु हामी सबैको साझा दायित्व हो।